Een schat aan biodiversiteit

Van nevelwoud en páramo tot Amazone en Galápagos: natuur op een uitzonderlijk klein oppervlak - Marianne Salmans

“Van kolibries in het nevelwoud tot jaguars in de Amazone: nergens ligt zoveel natuur zo dicht bij elkaar”

Een klein land met een uitzonderlijke rijkdom aan planten en dieren

Ecuador beslaat slechts een klein deel van Zuid-Amerika, maar behoort tot de 17 megadiverse landen ter wereld. De verklaring ligt voor een belangrijk deel in de geografie. De evenaar loopt dwars door het land, de Andes rijzen in korte afstand op van laagland tot toppen van meer dan 6.000 meter en aan weerszijden daarvan liggen totaal verschillende ecosystemen. In het westen bevinden zich de kustgebieden en de bijzonder soortenrijke bossen van de Chocó; in het oosten begint het Amazonebekken. Bijna 1.000 kilometer uit de kust vormen de Galápagos opnieuw een volledig eigen wereld.

Daardoor volgen tropisch regenwoud, nevelwoud, hooggelegen páramo, droogbos, mangroves en andere ecosystemen elkaar op binnen een gebied dat relatief klein is.

Er zijn ongeveer 18.000 plantensoorten bekend en alleen al het aantal inheemse zoogdiersoorten bedraagt inmiddels meer dan 480. Ook voor vogelliefhebbers behoort Ecuador tot de grote bestemmingen ter wereld: er komen meer dan 1.600 vogelsoorten voor.

En de inventarisatie is nog altijd niet voltooid. Wetenschappers beschrijven nog steeds nieuwe soorten en registreren planten en dieren die niet eerder in Ecuador waren vastgesteld. De biodiversiteit van het land is dus niet alleen uitzonderlijk groot, maar wordt nog steeds verder ontdekt.

Tropisch regenwoud

Een van de soortenrijkste ecosystemen op aarde

Aan de oostzijde van de Andes strekt het Ecuadoraanse deel van het Amazonegebied zich uit richting Peru en Colombia. Hier ligt onder andere Yasuní, door UNESCO omschreven als een van de meest biodiverse gebieden per vierkante meter ter wereld.

Alleen al in het Yasuní Biosphere Reserve zijn meer dan 600 vogelsoorten en ruim 200 soorten zoogdieren geregistreerd, naast een enorme verscheidenheid aan reptielen, amfibieën, insecten en planten.

Het bos zelf bestaat uit verschillende verdiepingen. Reusachtige bomen steken boven een vrijwel gesloten bladerdak uit, terwijl daaronder palmen, lianen, varens, orchideeën en bromelia’s groeien. Sommige planten groeien niet op de bodem maar hoog in andere bomen, op zoek naar het schaarse zonlicht dat door het bladerdak dringt.

Wie hier verblijft, ontdekt al snel dat het regenwoud vooral tot leven komt door goed te luisteren en te kijken. Brulapen laten zich soms al voor zonsopkomst horen. Verschillende soorten apen bewegen zich door de boomkronen, terwijl toekans, ara’s en andere kleurrijke vogels boven en tussen het bladerdak vliegen.

Grotere zoogdieren zijn moeilijker te zien. Jaguars, poema’s, tapirs en reuzenmiereneters leven wel degelijk in deze bossen, maar bewegen zich vaak verborgen door het dichte groen. Langs rivieren en lagunes kunt u met geluk kaaimannen, reuzenotters en andere waterdieren tegenkomen.

Juist die onvoorspelbaarheid maakt de Amazone zo bijzonder. Het gaat niet om een lijst dieren die u gegarandeerd zult zien, maar om het gevoel onderdeel te zijn van een ecosysteem waarin overal om u heen leven aanwezig is.

Nevelwoud

Waar orchideeën, bromelia’s en kolibries de Andeshellingen kleuren

Op de vochtige hellingen van de Andes ontstaat een heel andere wereld. Warme lucht uit de laaglanden stijgt tegen de bergen op, koelt af en vormt wolken en mist. Het resultaat is nevelwoud: een permanent vochtige omgeving waarin bomen vaak volledig zijn begroeid met mossen, varens, bromelia’s en orchideeën.

De plantenrijkdom is uitzonderlijk. Ecuador behoort wereldwijd tot de landen met de grootste diversiteit aan orchideeën en een aanzienlijk deel van de endemische planten van het land behoort tot deze familie.

Ook voor vogels zijn de nevelwouden bijzonder belangrijk. Kolibries verschijnen hier in bijna onvoorstelbare vormen en kleuren, van piepkleine soorten tot soorten met opvallend lange staarten of fel iriserende veren. Tangaren, toekans, trogons en de bijzondere andesrotshaan behoren tot de andere kleurrijke bewoners.

Een van de meest tot de verbeelding sprekende zoogdieren is de brilbeer, de enige berensoort van Zuid-Amerika. Hij leeft in een groot hoogtebereik in de Andes en gebruikt zowel bergbossen als páramo. Een ontmoeting is zeldzaam, maar alleen al de wetenschap dat deze dieren nog door de nevelwouden trekken, geeft het landschap een bijna ongerept karakter.

De nevelwouden ten noordwesten van Quito behoren tot de mooiste plekken om deze biodiversiteit te ervaren. Hier kunt u ’s ochtends tussen tientallen kolibries ontbijten en later diezelfde dag door een bos wandelen waarin iedere boomstam een kleine wereld van planten vormt.

Páramo

Leven boven de boomgrens

Nog hoger in de Andes verdwijnt het bos en begint de páramo. Dit hooggelegen ecosysteem ligt grofweg tussen de boomgrens en de permanente sneeuw- en ijsgrens en wordt gekenmerkt door lage temperaturen, sterke zonnestraling, wind en snel veranderend weer.

Op het eerste gezicht lijkt het landschap leeg, maar wie beter kijkt, ontdekt een vegetatie die volledig is aangepast aan deze extreme omstandigheden. Grassen, mossen, korstmossen en kleine bloeiende planten groeien laag bij de grond. Een van de karakteristieke planten is de chuquiragua, met opvallende oranje bloemen die zelfs op grote hoogte bloeien.

Ook de páramo heeft zijn eigen dierenleven. Herten, vossen en konijnen leven tussen de grassen en rotsen, terwijl de brilbeer vanuit lager gelegen bossen tot in deze hooglanden kan trekken.

De beroemdste bewoner van het Andesgebergte is echter de Andescondor. Met een vleugelspanwijdte die rond de drie meter kan bereiken, behoort hij tot de grootste vliegende landvogels ter wereld. Dankzij opstijgende warme lucht kan een condor lange afstanden afleggen zonder voortdurend met zijn vleugels te slaan.

Voor de Andesvolken heeft de condor bovendien een belangrijke symbolische betekenis. In de kosmovisie van verschillende Andes-culturen wordt hij verbonden met de bovenwereld en vormt hij een schakel tussen aarde en hemel.

In Ecuador is de Andescondor tegenwoordig zeldzaam. Een condor hoog boven de páramo zien cirkelen is daarom geen vanzelfsprekendheid, maar des te indrukwekkender wanneer het gebeurt.

De kust en mangroves

Waar land en oceaan samenkomen

Aan de westzijde van Ecuador verandert het landschap opnieuw. Hier liggen mangrovebossen, estuaria, tropische droogbossen, stranden en rotskusten naast elkaar.

Mangroves vormen een belangrijke overgang tussen land en zee. Hun wortelstelsels bieden beschutting en voedsel aan vissen, schaaldieren en andere jonge zeedieren en vormen tegelijkertijd leefgebied voor talloze vogels. Reigers, ibissen, pelikanen, fregatvogels, aalscholvers en andere kustvogels zijn hier te vinden.

Verder naar het zuiden vormt Machalilla National Park een bijzondere combinatie van tropisch droogbos, kust en zee. Voor de kust ligt Isla de la Plata, waar onder andere blauwvoetgenten en fregatvogels kunnen worden waargenomen.

Tussen juni en september vindt voor de kust bovendien een van de spectaculairste natuurverschijnselen van Ecuador plaats. Bultrugwalvissen trekken vanuit de voedselrijke wateren rond Antarctica naar warmere tropische wateren om te paren en hun jongen ter wereld te brengen.

Vooral vanuit Puerto López kunt u in deze periode het water op om de walvissen te zoeken. Soms ziet u niet meer dan een rug en een staartvin die langzaam onder het oppervlak verdwijnen. Op andere momenten springen de enorme dieren bijna volledig uit het water.

De Galápagos

Natuur die nergens anders ter wereld bestaat

De biodiversiteit van Ecuador houdt niet op bij de kust. Bijna 1.000 kilometer verderop liggen de Galápagos, een vulkanische archipel die zich miljoenen jaren lang grotendeels geïsoleerd heeft ontwikkeld.

Juist dat isolement heeft geleid tot een groot aantal endemische soorten: dieren en planten die nergens anders ter wereld voorkomen. Reuzenschildpadden, zeeleguanen, Galápagospinguïns en verschillende soorten Darwinvinken zijn slechts enkele voorbeelden.

De eilanden hebben bovendien ieder hun eigen omstandigheden. Hoogte, ouderdom, vulkanische ondergrond en oceaanstromingen bepalen welke planten en dieren er kunnen leven. Zelfs tussen eilanden die relatief dicht bij elkaar liggen, kunnen daardoor opvallende verschillen bestaan.

Wat de Galápagos voor reizigers zo uitzonderlijk maakt, is niet alleen welke dieren er leven, maar vooral hoe u ze kunt observeren. Veel soorten hebben weinig natuurlijke angst voor mensen. Onder begeleiding en binnen de strikte regels van het nationale park kunt u daardoor gedrag van verrassend dichtbij meemaken.

Een land om langzaam te ontdekken

Iedere hoogte en ieder landschap vertelt een ander natuurverhaal

De bijzondere natuur van Ecuador laat zich moeilijk in één landschap samenvatten. De kracht van het land zit juist in de overgangen.

Vanuit Quito kunt u afdalen naar een nevelwoud waar kolibries tussen de bloemen vliegen. Enkele uren de andere kant op ligt de uitgestrekte páramo aan de voet van vulkanen. Verder naar het oosten begint de Amazone, terwijl aan de westzijde mangroves, droogbossen en de Stille Oceaan wachten. En dan zijn er nog de Galápagos, met een dierenwereld die zich volledig los daarvan heeft ontwikkeld.

Voor natuurliefhebbers betekent dit dat een reis door Ecuador voortdurend van perspectief verandert. Niet alleen van landschap naar landschap, maar ook van de kleinste orchidee of kolibrie tot een condor boven de Andes of een bultrugwalvis in de Stille Oceaan.

Juist op zo’n klein oppervlak maakt die afwisseling Ecuador tot een van de meest bijzondere natuurbestemmingen van Zuid-Amerika.